πάμε μπροστά

Παρασκευή

15

Απρίλιος 2016

0

ΣΧΟΛΙΑ

“Η τόλμη και το δίκαιο” – ομιλία του Βασίλη Σωτηρόπουλου στο TEDx Θεσσαλονίκης [βίντεο, κείμενο]

Δημοσιεύτηκε από , Κατηγορία Αρχεία, Αρχεία βίντεο, Συμπαραστάτη του Δημότη & της Επιχείρησης, Συμπαραστάτης του Δημότη, Φωτογραφίες/Γραφικά

 Από ένα TEDx Thessaloniki αφιερωμένο στην αέναη κίνηση και εξέλιξη του κόσμου μας δε θα μπορούσε να λείπει μια ομιλία σχετικά με έναν από τους αρχαιότερους θεσμούς που οι ανθρώπινες κοινωνίες επινόησαν και υιοθέτησαν προκειμένου να διαφυλάξουν την οργάνωσή τους και να προωθήσουν, κατά συνέπεια, την πρόοδό τους: τη δικαιοσύνη. Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος, ένας από τους νομικούς που πρωταγωνιστούν ιδιαίτερα στο πεδίο του νομικού ακτιβισμού στην Ελλάδα σήμερα, βρέθηκε στη σκηνή του ‪#‎TEDxThess16‬ για να μιλήσει για το δίκαιο ως ακρογωνιαίο λίθο της ιστορικής εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών και του πολιτισμού. (φωτογραφία: Αλέξανδρος Μιχαηλίδης)

Από ένα TEDx Thessaloniki αφιερωμένο στην αέναη κίνηση και εξέλιξη του κόσμου μας δε θα μπορούσε να λείπει μια ομιλία σχετικά με έναν από τους αρχαιότερους θεσμούς που οι ανθρώπινες κοινωνίες επινόησαν και υιοθέτησαν προκειμένου να διαφυλάξουν την οργάνωσή τους και να προωθήσουν, κατά συνέπεια, την πρόοδό τους: τη δικαιοσύνη.
Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος, ένας από τους νομικούς που πρωταγωνιστούν ιδιαίτερα στο πεδίο του νομικού ακτιβισμού στην Ελλάδα σήμερα, βρέθηκε στη σκηνή του ‪#‎TEDxThess16‬ για να μιλήσει για το δίκαιο ως ακρογωνιαίο λίθο της ιστορικής εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών και του πολιτισμού. (φωτογραφία: Αλέξανδρος Μιχαηλίδης)

Παρακολουθείστε την ομιλία του δικηγόρου Βασίλη Σωτηρόπουλου στο TEDx Thessaloniki 2016 στην οποία παρουσίασε μια ιστορική αναδρομή στην εξέλιξη του δικαίου πέρα από τη ‘συμβατική’ οδό των δικαστικών αιθουσών. Κατέληξε με τη διαπίστωση ότι το δίκαιο ωριμάζει και εμπεδώνεται σε κρίσιμα σημεία ή ζητήματα κατά την εξελικτική πορεία των ανθρώπινων κοινωνιών, όταν κάποιοι πολίτες τολμούν κάθε φορά να επιδιώξουν ή να απαιτήσουν αυτή την ωρίμανση.

Ο κ. Βασίλης Σωτηρόπουλος παρουσιάζοντας την προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Γλυπτά του Παρθενώνα την περασμένη εβδομάδα στο #TedXThess (c) TEDxThessaloniki 2016/ Nick Pappas, Vasilis Draganis, Maria Mintsidou

Ο κ. Βασίλης Σωτηρόπουλος παρουσιάζοντας την προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Γλυπτά του Παρθενώνα την περασμένη εβδομάδα στο #TedXThess
(c) TEDxThessaloniki 2016/ Nick Pappas, Vasilis Draganis, Maria Mintsidou

Είναι άλλο οι νόμοι, η ισχύουσα νομοθεσία, και άλλο το δίκαιο ως επιστήμη.

Οι νόμοι είναι η εκάστοτε γραπτή έκφραση των κανόνων που έχει θεσπίσει η πολιτεία. Οι νόμοι είναι μία έκφραση της εξουσίας.

Το δίκαιο όμως, είναι ένα πολύ ευρύτερο σύνολο που περιλαμβάνει και τους επιστημονικούς κανόνες της ερμηνείας και της εφαρμογής των νόμων.

Επομένως η ερμηνεία και η εφαρμογή καθορίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την πραγματική ισχύ των νόμων, τον τρόπο με τον οποίο το δίκαιο επιβάλλεται από τα δικαστήρια και τις άλλες δημόσιες αρχές.

Στο TEDx Thessaloniki 2016 ο Βασίλης Σωτηρόπουλος μας πρόσφερε με περιήγηση σε μια διαχρονική αν και λιγότερο γνωστή πλευρά του δικαίου, ως βασικού συστατικού του ανθρώπινου πολιτισμού: αυτής που ευημερεί, ανθεί και αναπτύσσεται εκτός των δικαστικών αιθουσών και βασίζεται στην τόλμη όσων επιζητούν αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης.

Στο TEDx Thessaloniki 2016 ο Βασίλης Σωτηρόπουλος μας πρόσφερε με περιήγηση σε μια διαχρονική αν και λιγότερο γνωστή πλευρά του δικαίου, ως βασικού συστατικού του ανθρώπινου πολιτισμού: αυτής που ευημερεί, ανθεί και αναπτύσσεται εκτός των δικαστικών αιθουσών και βασίζεται στην τόλμη όσων επιζητούν αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης.

Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος αρχίζει την ομιλία του με μια τολμηρή δήλωση: «Οι νόμοι και το νομικό σύστημα είναι τελείως διαφορετικά από το δίκαιο  από ό, τι δικαίου ως πειθαρχία”. Δικαστήρια, εξηγεί ο ίδιος, αντιμετωπίζονται συχνά ως κάτι αρνητικό, αλλά υπάρχει ένας τρόπος για τη δικαιοσύνη που πρέπει να εξυπηρετούνται χωρίς δοκιμές. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω θεσμών όπως ο Διαμεσολαβητής, τώρα διαθέσιμο για διάφορες ελληνικές πόλεις. Νομικά ζητήματα μπορούν να επιλυθούν από το δικαστήριο, όταν πρόκειται για διαφορές μεταξύ των εθνών, δίνοντας ως παράδειγμα την επιτροπή της UNESCO που ασχολείται με τα Ελγίνεια Μάρμαρα. Νόμος, όπως ο ίδιος μας υπενθυμίζει, «είναι ένας ζωντανός οργανισμός, που δεν περιλαμβάνονται στα δικαστήρια, των οποίων οι πόρτες ανοίγουν όταν κάποιος τολμά να χτυπήσει πάνω τους, αποφασισμένος να κερδίσει”.

Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος μίλησε το Σάββατο 2/4/2016 για το δίκαιο και τη διαχρονική σημασία του ως θεσμού στην εξέλιξη των κοινωνιών και του ανθρώπινου πολιτισμού. Η πορεία του ίδιου ως νομικού κινείται σε όλη τη μέχρι σήμερα διαδρομή του έντονα στο πεδίο του ακτιβισμού και μιας δημιουργικά αντισυμβατικής διεκδίκησης μιας δικαιότερης κοινωνίας. Όλα αυτά ενέπνευσαν τη Χριστίνα, μέλος της ομάδας του TEDx Thessaloniki 2016, να σκιτσάρει τη συμμετοχή του Βασίλη στο ‪#‎TEDxThess16‬ όπως βλέπετε εδώ.

Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος μίλησε το Σάββατο 2/4/2016 για το δίκαιο και τη διαχρονική σημασία του ως θεσμού στην εξέλιξη των κοινωνιών και του ανθρώπινου πολιτισμού.
Η πορεία του ίδιου ως νομικού κινείται σε όλη τη μέχρι σήμερα διαδρομή του έντονα στο πεδίο του ακτιβισμού και μιας δημιουργικά αντισυμβατικής διεκδίκησης μιας δικαιότερης κοινωνίας. Όλα αυτά ενέπνευσαν τη Χριστίνα Μελίδου, μέλος της ομάδας του TEDx Thessaloniki 2016, να σκιτσάρει τη συμμετοχή του Βασίλη στο ‪#‎TEDxThess16‬ όπως βλέπετε εδώ.

O Βασίλης Σωτηρόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1978. Είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω και κάτοχος Μεταπτυχιακού στο Δημόσιο Δίκαιo. Ξεκινώντας το 2005 το πρώτο νομικό ιστολόγιο στην Ελλάδα, το e-lawyer, προσπάθησε να προκαλέσει διάλογο για την προστασία προσωπικών δεδομένων και τον σεβασμό των ατομικών ελευθεριών στο Διαδίκτυο. Αναζητά πάντα ιδέες θεσμικών καινοτομιών που φέρνουν τους πολίτες πιο κοντά στις συνταγματικές τους ελευθερίες. Με αυτό το σκεπτικό, το 2012 ήταν ο πρώτος εκλεγμένος Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης στον Δήμο Αθηναίων. Mαζί με μια ομάδα εργαζομένων δημιούργησαν εξ αρχής αυτή τη δομή στην Αθήνα, για την άμεση επίλυση των διαφορών που έχουν οι πολίτες με τον Δήμο. Έχοντας εκλεγεί Περιφερειακός Συμπαραστάτης του Πολίτη και της Επιχείρησης για την Αττική, αποστολή του είναι να βελτιώσει τη σχέση των πολιτών με τις δημόσιες υπηρεσίες και να πετύχει την επίλυση των διαφορών μεταξύ τους, με τη διαδικασία της διαμεσολάβησης, χωρίς να χρειάζεται να προσφεύγουν στα δικαστήρια.

Βίντεο ομιλίας (TEDx Thessaloniki, Σάββατο 2/4/2016)

Κείμενο ομιλίας (TEDx Thessaloniki, Σάββατο 2/4/2016)

Υπάρχει ένας επιστημονικός κλάδος που είναι πολύ παλιός και συγκεντρώνει το απόσταγμα της ανθρώπινης σκέψης, τουλάχιστον ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λαμβάνονται οι αποφάσεις. Ταυτόχρονα, είναι ένα σύστημα που δουλεύει καλά μόνο όταν αυτός που το χρησιμοποιεί, έχει αποφασίσει να ρισκάρει.

Θα σας μιλήσω για την τόλμη και το δίκαιο.

Και θα ξεκινήσω κάνοντας έναν τολμηρό διαχωρισμό: είναι άλλο οι νόμοι, η ισχύουσα νομοθεσία, και άλλο το δίκαιο ως επιστήμη. Οι νόμοι είναι η εκάστοτε γραπτή έκφραση των κανόνων που έχει θεσπίσει η Πολιτεία. Οι νόμοι είναι μια έκφραση της εξουσίας. Το δίκαιο, όμως, είναι ένα πολύ ευρύτερο σύνολο που περιλαμβάνει και τους επιστημονικούς κανόνες της ερμηνείας και της εφαρμογής των νόμων. Επομένως, η ερμηνεία και η εφαρμογή καθορίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την πραγματική ισχύ των νόμων, τον τρόπο με τον οποίο το δίκαιο επιβάλλεται από τα δικαστήρια και τις άλλες δημόσιες αρχές.  Η επιστήμη του δικαίου πολύ συχνά τολμά να επιτίθεται στους νόμους της Πολιτείας και μπορεί να φτάσει ακόμη μέχρι και να τους αποδυναμώσει τελείως. Έτσι, παράλληλα προς την κυριαρχική θέσπιση του δικαίου έχουμε και την νομική επιστήμη, η οποία λειτουργεί σαν «αντιπολίτευση» απέναντι σε μια “συμπολίτευση” από την οποία δε δεσμεύεται.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση στην οποία οι νομικοί έδειξαν τα δόντια τους στην εξουσία ήταν πολύ παλιά. Ήταν όταν ο βυζαντινός αυτοκράτορας, ο Ιουστινιανός, απαγόρευσε την ερμηνεία των νόμων και το έκανε με έναν νόμο, για να κρατήσει για τον εαυτό του την αυθεντία της μοναδικής ερμηνείας.

Φυσικά, οι νομικοί της εποχής ξεπέρασαν την απαγόρευση, υποβάλλοντας την σε … ερμηνεία. Έτσι, οι επιστήμονες του δικαίου συνέχισαν να ερμηνεύουν τους νόμους, αναγνωρίζοντας ότι το προνόμιο του αυτοκράτορα σε «αυθεντική ερμηνεία» δεν μπορεί να περιορίσει την εξέλιξη της επιστημονικής ανάλυσης.

Στην εποχή μας, το δίκαιο  μπορεί να δώσει απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα που έχουμε ως κοινωνία. Εάν δεχτούμε ότι το δίκαιο είναι ένας συνδυασμός λογισμικού και βάσης δεδομένων, τότε μπορούμε να αναζητήσουμε πληροφορίες και απαντήσεις μέσα από την μηχανή αναζήτησής του. Υπάρχουν απαντήσεις που μπορούν να δοθούν με την εφαρμογή γενικών αρχών που περιλαμβάνει το δίκαιο, όπως είναι για παράδειγμα η αρχή της ίσης μεταχείρισης ή η αρχή της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, η αρχή της εκατέρωθεν ακρόασης των επιχειρημάτων των μερών.  Μέσα από τους μηχανισμούς του δικαίου μπορούμε να εντοπίσουμε από μεθόδους επίλυσης των διαφορών και ειρηνικής συνύπαρξης, μέχρι εξαιρετικά σύνθετους μηχανισμούς σκέψης για την προστασία του περιβάλλοντος και για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας και της τέχνης. Με την εφαρμογή νομικών κανόνων μπορούμε να αποφασίσουμε αν ένα συγκεκριμένο κάθε φορά έργο τέχνης επιτρέπεται ή όχι να παρουσιάζεται στο κοινό, όπως ήταν αυτό το έργο το οποίο αφαιρέθηκε από την Πολιτιστική Ολυμπιάδα του 2003 και ακόμα δεν μπορούμε να το βρούμε στο διαδίκτυο σε μια καθαρή εικόνα παρά μόνο μέσα από αναπαραγωγές στον Τύπο της εποχής. Ή μπορούμε να απαντήσουμε στο αν μια βιομηχανική μονάδα εκπληρώνει τις προϋποθέσεις της «βιώσιμης ανάπτυξης». Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι ένα πολιτικό σύνθημα αλλά αναλύεται σε επιμέρους κανόνες την εφαρμογή των οποίων μπορούμε να ελέγξουμε με μετρήσιμο τρόπο.

Το δίκαιο φυσικά δεν δίνει απαντήσεις για τα πάντα, υπάρχουν ζητήματα αισθητικής και προσωπικών επιλογών που παραμένουν πάντοτε στην σφαίρα της υποκειμενικής κρίσης. Πολύ συχνά μάλιστα το δίκαιο είναι κάτι που το αφήνουμε ως τελευταίο καταφύγιο γιατί το έχουμε συνδέσει με όλα αυτά τα πράγματα, την απονομή της δικαιοσύνης, τους δικηγόρους, τα δικαστήρια, τα χρήματα που πρέπει να δαπανήσει κανείς,  ο χρόνος που πρέπει να αφιερώσει,  η μεγάλη αναμονή για μια τελική δικαστική απόφαση, το ψυχολογικό κόστος, η αγωνία. Όλα αυτά τα πράγματα για τα οποία κάθε φορά που γνωρίζουμε από κοντά έναν δικηγόρο, του λέμε ότι καλύτερα είναι να μας παραμείνει αχρείαστος.  Το δίκαιο δεν είναι μια δημοφιλής πυξίδα για την λήψη των αποφάσεων, ακριβώς γιατί το συνδέουμε με όλα αυτά τα αρνητικά συμφραζόμενα. Γιατί το συνδέουμε με τα Δικαστήρια.

Πώς μπορούμε λοιπόν να βρούμε το Δίκαιο χωρίς Δικαστήρια; Και πώς θα αποφύγουμε να το κάνουμε αυτό, τις εντελώς προσωπικές και υποκειμενικές αντιλήψεις για το “δίκιο”, δηλαδή την προσωπική ηθική καθενός και τον ατομικό αξιακό του κώδικα με τα οποία μπορεί να μη συμφωνούμε καθόλου ως κοινωνία; Γιατί η αναζήτηση του δικαίου πέρα από τα Δικαστήρια, μπορεί να οδηγήσει στην  αυτοδικία. Αφού γνωρίζω τον νόμο, μπορώ να τον πάρω στα χέρια μου;  Ακόμα και στις περιπτώσεις που η αυτοδικία είναι μια κοινωνικά αποδεκτή διέξοδος για το ξεκαθάρισμα των λογαριασμών, δεν γίνεται δεκτό ότι συνιστά μορφή απονομής της δικαιοσύνης. Η μονομαχία και η βεντέτα είναι περιπτώσεις στις οποίες οι ίδιοι προσπαθούν να επιλύσουν τη μεταξύ τους διαφορά. Η διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στην αυτοδικία και στην απονομή της δικαιοσύνης είναι ότι στην απονομή της δικαιοσύνης η απάντηση έρχεται πάντα από ένα τρίτο ανεξάρτητο μέρος, το οποίο πρώτα λαμβάνει υπόψη τα επιχειρήματα των μερών και στη συνέχεια αποφασίζει. Έτσι λοιπόν δεν μπορούμε να έχουμε δίκαιο αν δεν υπάρχει αυτό το τρίτο μέρος που ερμηνεύει και εφαρμόζει τον νόμο. Αυτό όμως θα σήμαινε ότι δεν μπορούμε να έχουμε δίκαιο χωρίς δικαστήρια! Μπορούμε να έχουμε δίκαιο χωρίς δικαστήρια;

Στην Κρήτη το έχουν βρει. Η μακραίωνη ιστορία αυτοδικίας στις κρητικές κοινωνίες, οδήγησε  στην διαμόρφωση ενός άτυπου θεσμού για την εξωδικαστική επίλυση των διαφορών. Στην Κρήτη προκειμένου να αποφύγουν τα δικαστήρια και τις βεντέτες, απευθύνονται σε έναν σεβαστό συμπολίτη τους, την τιμή του οποίου αναγνωρίζουν όλες οι πλευρές. Αυτός είναι ο “σάστης”. Ο «σάστης» είναι ένας διαμεσολαβητής. Είναι το πρόσωπο που θα περάσει πολύ ώρα με την μία και με την άλλη πλευρά, προκειμένου να επιλύσει τη μεταξύ τους διαφορά. Αυτή η διαδικασία διαμεσολάβησης ονομάζεται «σασμός» και λειτουργεί ακόμα και σήμερα στην Κρήτη. Υπάρχουν περίφημοι σάστες οι οποίοι περνάνε πάρα πολλές ώρες και μέρες με τη μια και με την άλλη πλευρά για να λύσουν διαφορές που διαφορετικά μπορεί να είχαν οδηγηθεί ακόμα και σε αιματοκύλισμα.

Το να παρακάμψεις τον δικαστή είναι μια εξαιρετικά τολμηρή επιλογή. Δεν είναι όμως μια επιλογή ξένη για το ελληνικό διοικητικό σύστημα. Η Ελληνική νομοθεσία ήδη περιλαμβάνει θεσμούς συγγενικούς προς τον κρητικό «σασμό». Από το 2011, με το Πρόγραμμα “Καλλικράτης”, σε κάθε δήμο άνω των 20.000 κατοίκων, το δημοτικό συμβούλιο επιλέγει ένα πρόσωπο κύρους και εμπειρίας, στο οποίο αναθέτει την επίλυση των διαφορών των πολιτών με τις δημοτικές υπηρεσίες. Αυτός είναι ο “Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης” και ήδη λειτουργεί σε 35 δήμους περίπου. Ήμουν ο πρώτος Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης στο Δήμο Αθηναίων από το 2012 έως το 2014. Εκατοντάδες πολίτες ήρθαν τότε στο γραφείο διαμεσολάβησης που φτιάξαμε εκεί, για να λύσουν τις διαφορές τους με τον Δήμο Αθηναίων και με αυτή την διαδικασία, σε πολλές υποθέσεις αποδόθηκε δικαιοσύνη χωρίς να χρειαστεί οι πολίτες να πάνε στα δικαστήρια. Έτσι και ο Δήμος γλίτωσε πολλά δικαστήρια, αλλά και οι πολίτες κατάφεραν να βρουν το δίκιο τους χωρίς έξοδα και χωρίς μεγάλες καθυστερήσεις.

Κανονικά, Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης έπρεπε να υπάρχει σε 161 δήμους, τόσοι είναι οι δήμοι άνω των 20000 κατοίκων. Το γεγονός ότι υπάρχει μόνο σε 32 δεν σημαίνει, φυσικά, ότι ο θεσμός έχει αποτύχει, αλλά ότι οι δημοτικές αρχές δεν τολμούν να υποδεχθούν τον ανεξάρτητο διαμεσολαβητή που θα λύσει τις διαφορές τους με τους πολίτες. Οι πελατειακές σχέσεις ετών, η καχυποψία για τον βαθμό της ανεξαρτησίας του διαμεσολαβητή, αλλά και γενικώς αυτή η αδιαφορία για τους θεσμούς και το ίδιο το δίκαιο είναι οι λόγοι για τους οποίους Δήμαρχοι και Δημοτικά Συμβούλια στερούν τους πολίτες από το δικαίωμα τους για την εξωδικαστική επίλυση των διαφορών τους. Αντίστοιχος θεσμός υπάρχει και στις Περιφέρειες. Το 2015 εκλέχτηκα Περιφερειακός Συμπαραστάτης του Πολίτη και της Επιχείρησης στην Περιφέρεια Αττικής. Συνολικά, από τις 13 περιφέρειες της χώρας μόνο οι 7 έχουν εκλέξει Συμπαραστάτη του Πολίτη. Οι υπόλοιπες δεν έχουν επιδείξει ακόμη την απαιτούμενη θεσμική τόλμη για να αποκτήσουν τον δικό τους Διαμεσολαβητή.

Αυτός λοιπόν τώρα είναι ένας τρόπος για την επίλυση, την εξωδικαστική, διαφορών ανάμεσα σε πολίτες και σε δημόσιες υπηρεσίες. Τι γίνεται όμως όταν η διαφορά είναι ανάμεσα σε δύο κράτη; Πέρα από την διπλωματία και τα διεθνή δικαστήρια, υπάρχει τρόπος να βρεθεί το δίκαιο από έναν ανεξάρτητο διαμεσολαβητή στις διαφορές μεταξύ κρατών; Θεσμοί διαμεσολάβησης υπάρχουν και στο Διεθνές Δίκαιο. Ένας τέτοιος θεσμός είναι η Επιτροπή Διαμεσολάβησης που έχει ιδρύσει  η UNESCO για την επίλυση των διαφορών που σχετίζονται με πολιτισμικά αγαθά που έχουν αφαιρεθεί από τους τόπους προέλευσης τους. Το 2013, η Ελλάδα ζήτησε από την UNESCO να εξεταστεί απ’ αυτή την Επιτροπή η υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο, κάτι το οποίο θα προϋπέθετε την συμφωνία του Ηνωμένου Βασιλείου για την προσφυγή στη διαμεσολάβηση. Όπως είναι γνωστό, το Ηνωμένο Βασίλειο τον Μάρτιο του 2015 απέρριψε την πρόσκληση και δεν τόλμησε να προσέλθει στη διαμεσολάβηση. Ας σκεφτούμε για λίγο αυτή την υπόθεση: ακόμα κι αν κάποιος είναι αντίθετος στην επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, το σίγουρο είναι ότι ο Έλγιν κακοποίησε το μνημείο αυτό, βανδάλισε την Ακρόπολη, χωρίς ποτέ να κριθεί από ένα Δικαστήριο αν η πράξη αυτή καθαυτή ήταν νόμιμη ή παράνομη. Δηλαδή η Ελλάδα εδώ και πάρα πολλές δεκαετίες, ίσως και αιώνες, δεν τολμά να προσφύγει σε ένα δικαστήριο για να κριθεί αυτή καθαυτή η πράξη του Έλγιν έστω και παρεπιπτόντως. Από τη μια πλευρά λοιπόν η Ελλάδα δεν πηγαίνει σε δικαστήριο, απ’ την άλλη πλευρά το Ηνωμένο Βασίλειο δεν τολμά να προσέλθει σε μια διαμεσολαβητική διαδικασία.

Το καλοκαίρι που μας πέρασε, ο παλαιότερος σύλλογος κατοίκων της Αθήνας, ο Σύλλογος των Αθηναίων επικοινώνησε μαζί μου.  Τα μέλη αυτού του συλλόγου είναι οι απόγονοι των οικογενειών που ζούσαν στην Αθήνα από τις αρχές του 19ου αιώνα. Δηλαδή οι οικογένειες που ζούσαν γύρω από την Ακρόπολη την εποχή που ο Έλγιν απογύμνωσε τον Παρθενώνα από τα γλυπτά του. Αυτές οι οικογένειες το 1895 ίδρυσαν τον Σύλλογο των Αθηναίων θέτοντας ως στόχο μεταξύ άλλων την απόδοση δικαιοσύνης για την υπόθεση των Γλυπτών. Αυτοί οι άνθρωποι, μου ανέθεσαν την προσφυγή τους στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Πρόκειται φυσικά για ένα εξαιρετικά σύνθετο δικαστικό εγχείρημα, για το οποίο οι περισσότεροι νομικοί πιθανώς θα ήταν αρνητικοί. Αφού όμως εξετάσαμε ότι η όποια απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου θα αφορούσε την σχέση ενός ιδιωτικού συλλόγου με το Ηνωμένο Βασίλειο, χωρίς να θίγονται τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας επί των γλυπτών, αποφασίσαμε, με πάρα πολύ προσεκτικά βήματα, να προχωρήσουμε στο διάβημα. Έτσι τον Σεπτέμβριο του 2015, καταθέσαμε την προσφυγή μας στο Στρασβούργο. Με αυτή την προσφυγή, ζητάμε να αναγνωριστεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, διακρατώντας τα γλυπτά του Παρθενώνα στο έδαφος του και διαδίδοντας ότι αυτά αποκτήθηκαν νόμιμα απ’ τον λόρδο Έλγιν, παραβιάζει ανθρώπινα δικαιώματα σχετικά με τον σεβασμό της πολιτισμικής ταυτότητας και της ακεραιότητας της πρόσβασης σε ένα οικουμενικό μνημείο.

Η τόλμη είναι ένα απαραίτητο χαρακτηριστικό σε νομικό επίπεδο και όσον αφορά τις ατομικές ελευθερίες.  Σκεφτείτε πόσες τολμηρές αποφάσεις με βάση το δίκαιο και με βάση την αρχή της ίσης μεταχείρισης έχουν μεταβάλλει σημαντικά τον κόσμο στον οποίο ζούμε κυρίως καταργώντας φυσικά παλαιότερες νομοθεσίες, όπως είναι η απόφαση ας πούμε για την απαγόρευση των φυλετικών διακρίσεων, το δικαίωμα ψήφου των γυναικών, η αναγνώριση της καθολικής ισχύος των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αυτές οι αποφάσεις είναι αποφάσεις που σε περασμένες εποχές θα ακούγονταν εντελώς εξωφρενικές. Όταν τέτοιες αποφάσεις λοιπόν λαμβάνονται από Δικαστήρια, στα οποία οδηγείται μια υπόθεση για να λειτουργήσει ως «πιλότος», συχνά εμείς οι νομικοί κάνουμε λόγο για «δικαστικό ακτιβισμό» ή, πιο ήπια για «στρατηγική προσφυγή στη δικαιοσύνη».

Σκεφτείτε να σας έλεγε κανείς πριν από 10 χρόνια ότι δύο άνθρωποι του ίδιου φύλου θα μπορούσαν στην Ελλάδα να συνάψουν μια αστική ένωση που τα αποτελέσματα της σχεδόν ταυτίζονται με αυτά του πολιτικού γάμου. Σκεφτείτε όμως και πόσο ξεπερασμένες ακούγονται σήμερα οι φωνές εκείνες που είναι αντίθετες σε αυτή την μορφή της ισότητας. Κάποιοι συμπολίτες μας το 2009 προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου επειδή, λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού, είχαν αποκλειστεί από το δικαίωμα τους να συνάπτουν σύμφωνο συμβίωσης. Αν δεν το είχαν κάνει, είναι πολύ πιθανό ακόμα και σήμερα η Ελλάδα να ήταν μια από τις τελευταίες χώρες που δεν αναγνωρίζουν ανθρώπινα και θεμελιώδη δικαιώματα για την συμβίωση των ομόφυλων ζευγαριών. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ήταν αυτονόητη για όλους όσοι ξέρουν νομικά, παρόλο που υπήρχαν και αντίθετα νομικά επιχειρήματα. Η απόσταση όμως ανάμεσα στο να ξέρεις, στην γνώση, της παραβίασης του ανθρώπινου δικαιώματος και στο να προσφύγεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καλύφθηκε απ’ την τόλμη  αυτών των ανθρώπων οι οποίοι πήγαν στο Στρασβούργο και τόλμησαν να ασκήσουν τα δικαιώματα τους έναντι του κράτους.

Το νήμα που συνδέει όλες αυτές τις ιστορίες για την ενεργοποίηση του δικαίου είναι η τόλμη. Οι νομικοί που απέδειξαν ότι δεν δεσμεύονται από την απαγόρευση του αυτοκράτορα, οι κρητικοί που προσφεύγουν στον «σάστη», αντί για τον δικαστή, οι δήμοι και οι περιφέρειες που εκλέγουν Συμπαραστάτη του Δημότη και Περιφερειακό Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης, οι Αθηναίοι που διεκδικούν δικαιοσύνη για την υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα και οι συμπολίτες μας που κέρδισαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο το δικαίωμα τους να συνάπτουν σύμφωνο συμβίωσης, όλοι αυτοί απέδειξαν ότι τολμούν. Γιατί το δίκαιο είναι ένας ζωντανός οργανισμός που δεν περιορίζεται στις δικαστικές αίθουσες και οι πόρτες του είναι έτοιμες να ανοίξουν, όταν κάποιες και κάποιοι τολμούν να τις χτυπούν με αποφασιστικότητα.

Σας ευχαριστώ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *